Ben Viegers (1886-1947)

|
VERKOCHT |
| - gezicht op de Sint Hippolytuskapel aan de Oude Delft, hoek Nieuwstraat | |
|
|
|
|
|
|
|
Ben Viegers werd in
1886 in Den Haag geboren. Als belangrijke stimulator van de jonge Ben
Viegers om het
kunstenaarsschap te beoefenen, fungeerde zijn grootvader van moederskant,
grootvader Hulzing. Deze Haagse koetsenbouwer legde de grondslag voor een
kunstopvatting, die niet losgezien kan worden van een solide ambachtelijke
basis. Hier leerde hij niet alleen de waardering voor het handwerk, maar
hier leerde hij ook daadwerkelijk tekenen, verf mengen, decoreren en
andere vaardigheden, die later goed van pas bleken te komen. Schilderde in
een impressionistische stijl, landschappen, stadsgezichten, zee- en
havengezichten, zeegezichten en duinlandschappen, stillevens en bloemen. Ben Viegers was
waarschijnlijk verder een autodidact. Nergens zijn concrete gegevens te
vinden, die op een academische scholing wijzen. Uit zijn vroege werk
spreken de wil en de vastberadenheid om de kneepjes van het veeleisende
metier onder de knie te krijgen. Dat hem dat uiteindelijk ook lukte is op
te maken uit het feit dat hij als volwaardig lid van de Haagse Kunstkring
werd toegelaten. Hier onderhield hij contacten met later zeer bekend
geworden kunstnaars, zoals; Jan Toorop, Aris Knikker en Jan Knikker. Het
meest hecht was zijn relatie echter met Charles Dankmeijer (1861-1923). Na de eerste Haagse
jaren en vele omzwervingen, vestigde Ben Viegers zich in Nunspeet. Daar
betrok hij een verwaarloosd pand aan de Brinkersweg, dat hij eigenhandig
opknapte. Zijn vader verhuisde mee naar de Veluwe en bleef tot zijn dood
bij zijn zoon wonen. Ondanks de crisis en de oorlog was dit voor Viegers
de periode waarin hij vrij kon experimenteren. In Nuspeet maakte Viegers
veel vrienden. Zijn joviale aard viel vooral goed bij collega jaap Hiddink.
De band met Jos Lussenburg was minder sterk, omdat
Ben Viegers deze nestor van de Nunspeetse schilders enigszins
zelfingenomen vond. Veel meer nog dan in
zijn Haagse jaren, manifesteerde Viegers zich in zijn Veluwse periode als
een rasechte pleinairist en een oprechte levensgenieter. Hij schilderde
het liefst in de buitenlucht. Van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat
trok hij er op uit. Hij hield van gezelschap en had een gezonde aversie
tegen artistieke poeha. Een van zijn
schaarse buitenlandse reizen maakte Viegers met Jaap Hiddink en Henk van
Leeuwen naar Normandie en Bretagne, waar hij een vleugje van het
zuidelijke temperament en de on-Nederlandse lichtval kon ervaren. In de oorlog bleef
hij onverdroten schilderen. Soms ruilde hij een schilderij voor voedsel,
vaak werkte hij in opdracht. In 1940 vertrok hij naar Castricum omdat hij
meende achter de Hollandse waterlinie veiliger te zijn. Hij schilderde er
de duinen en de zee, maar toen de eerset bom in zijn achtertuin viel
verhuisde hij in paniek naar Hilversum, waar hij tot mei 1943 bleef wonen.
Daarna keerde hij terug naar Nunspeet. Ben Viegers werk
werd in zijn tijd als toegankelijk en gangbaar beschouwd, al riep zijn
temperamentvolle pallet soms tegenstrijdige maar nooit heftige reacties
op. Dat is op zijn minst opmerkelijk, want ondanks de vastberadenheid
waarmee hij vasthield aan ambachtelijke vaardigheden, in zijn gewaagde
kleurgebruik en mediterrane toets onderscheidde hij zich zeker van de
middelmaat. Het oordeel van critici over zijn werk was wisselend, maar
bijna altijd mild en opbouwend. Grensverleggend was het niet. Toch hield
hij zich goed staande tussen een leger van hemelbestormers. Tijdens het
interbellum raasden er zware stormen door de kunstwereld die het voorheen
zo degelijke stelsel van normen en waarden flink aan het wankelen hadden
gebracht. Viegers werd er niet of nauwelijks door uit zijn evenwicht
gebracht. Zowel in zijn Haagse periode als later in Nunspeet onderhield
hij contacten met collega’s die er andere ideeën op na hielden. Op de
een of andere manier werd het heilige vuur dat in hem brandde eer niet
door beïnvloed. Viegers ging zijn eigen gang en behield een rotsvast
geloof in eigen kunnen, zonder zich voor te laten staan op zijn
kwaliteiten en zonder zijn gelijk ten opzichte van anderen te willen
bewijzen. Het lot dat de
meeste schilders treft, is ook Viegers ten deel gevallen. Na zijn
overlijden ontstond er een langdurige windstilte. Mede dankzij de
inspanningen in de vorm van tentoonstellingen en publicaties kwam de
herwaardering voor het werk van Viegers in de jaren negentig
op gang. De noodzakelijke distantie, die plaatsing in
kunsthistorisch perspectief mogelijk maakt, was toen een hard gegeven en
stond niets de revival meer in de weg. Saillant detail is dat enkelen van
Viegers’ tijdgenoten, zoals Henk van Leeuwen, Jos Lusenburg en Jan van
Vuuren, die hem tijdens zijn leven nog leken te domineren en de
verhoudingen bepaalden, nu minder kleurrijk en minder prominent op de
kunsthistorische staalkaart staan vermeld. De tijd heelt niet alleen alle
wonden, maar geeft meestal ook het gelijk aan degenen die dat uiteindelijk
het meest blijken te verdienen. De betekenis van
Viegers schilderkunst wordt inmiddels in brede kring erkent. De kunstenaar
vertaalde het enthousiasme over zijn waarnemingen in kleurrijke impressies.
Hij volgde zijn persoonlijke landschapsbeleving en afhankelijk van
stemmingen en indrukken intensifieerde hij de werkelijkheid. Als zijn
gevoel om vlammend rood, fel oranje of helde geel vroeg,, dan gaf hij daar
in volle overtuiging aan toe. Die eigenschappen zijn des te opmerkelijker
omdat de kunstenaar de mediterrane sfeer die hij intuïtief aanvoelde,
nooit persoonlijk onderging. Hij
schilderde graag en veel in de buitenlucht, onderging de landschappen en
stadsgezichten aan den lijve en liet zijn stemming oprecht meespreken in
de artistieke verwerking van de opgedane indrukken. Waar dat mogelijk was,
legde hij vaak voorzichtig expressionistische accenten Waarnemingen en
gewaarwordingen kregen zodoende een gloedvolle uitstraling. De ervaringen
met licht en kleur waren voor Viegers minstens even belangrijk als de
ambachtelijke aspecten van het kunstenaarsschap, zoals vlotte
penseelvoering en trefzekere schilderstrant. |